2024 Yılı Hatay ve İskenderun’da Filtre Sektörü
Otomotiv ana ve yan sanayi, günümüzde Türkiye imalat sanayinin lokomotif sektörlerinden biridir. Oto ana ve yan sanayi aynı zamanda savunma sanayi ve gemi inşa sanayinin de altyapısını oluşturmaktadır. 1960’lı yıllarda otomotiv sektörüne ilişkin tüm parçalar ana sanayi üretici firmaları içinde üretilirken, kapasitelerin artması ve yan sanayideki yatırımların gelişmesiyle birlikte sektörde önemi ve ağırlığı bulunan yan sanayi oluşmuştur. Ülkemizde oto yan sanayi ihracatı yapılan birçok ürün olsa da, en fazla ihraç edilen ürünler motor aksam ve parçaları, dış ve iç lastikler, montaj, jant ve tekerlek aksamı olarak sıralanabilmektedir. Türkiye olarak en fazla ithal ettiğimiz otomotiv yan sanayi ürünleri ise; dizel ve yarı dizel motorlar, vites kutuları ile içten yanmalı motorlar olarak ifade edilebilir. Otomotiv ana sanayi firmalarının taleplerine ve piyasadaki aktif taşıtların ihtiyaçlarına yönelik uygun parça üreten otomotiv yan sanayi sektörlerinden bir tanesi de filtre sektörüdür. Otomotiv endüstrisinin önemli bir kolu olan filtre sektörünün Türkiye’deki üretim merkezi Hatay İskenderun’dur.
Otomotiv filtre sektörünün tarihçesine değinmek gerekirse; henüz otomotiv sanayinin ülkemizde yeni yeni üretim planlamalarının yapıldığı dönemlerde, Türkiye’de Otomotiv Sanayinin üretim girişimlerine paralel olarak, ilk filtre fabrikası 1966 yılında İskenderun Hatay’da kurulmuştur. Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı’ndan alınan verilere göre, Türkiye’de yaklaşık 70 adet filtre üreticisi bulunmakta, bu üreticilerin yaklaşık 1/5’lik bölümü Hatay’da faaliyet göstermektedir. Türkiye’de üretilen otomotiv ve yan sanayi filtrelerinin hemen hemen %65’lik bölümü bölgemizde üretilmektedir. Bölgemizdeki filtre sektörünün önemli bir özelliği ise üretilen ürün ihracatının; Almanya, Belçika, Fransa, İngiltere ve İtalya gibi sanayisi gelişmiş Avrupa Ülkelerine yapılıyor olmasıdır. Bu husus, bölgemizdeki filtre sektörünün gelişmişlik düzeyini açıklayan bir etmen olarak değerlendirilmektedir.
Otomotiv sektörü için üretilen yağ, yakıt, hava, hidrolik filtreleri ile birlikte, Tarım araçları, İş ve Yol Makineleri, Jeneratör, Kompresör ve Sanayi Kuruluşlarının ihtiyaç duyduğu endüstriyel filtreler de dâhil olmak üzere, yurt dışından temin edilen filtrelerin önemli bir bölümü ülkemizde üretilebilir hale gelmiştir. Otomotivde içten yanmalı motorlarda, İş ve Yol Makinelerinde, endüstriyel alanlarda, kompresör, hidrolik ve pnömatik sistemlerde kullanılan yağ, yakıt, hava, hidrolik, kabin hava, su ayırıcı, fren sistemleri hava kurutucu filtreleri üreten Bölgemizdeki Filtre fabrikaları, AR-GE çalışmaları yanında yeni ürün tasarım çalışmaları da yapmaktadırlar. Filtrelerde süzme görevini yerine getiren en önemli malzeme filtre kâğıdıdır. Filtre kâğıdı dışında Sentetik iplik, Sentetik elyaf, Keçe, vatka gibi malzemelerden üretilen filtreler dışında ayrıca çelik, bakır, bronz metal kumaş türü malzemelerden üretilen filtreler de bulunmaktadır.
Bu bilgilere göre yapılan tahmini bir hesaplamayla Türkiye’nin motorlu araç filtre ihtiyacının yaklaşık 150 milyon adet/yıldır olduğu tahmin edilmektedir. Türkiye’deki hava, deniz ve demiryolu araçlarında, Savunma Sanayinde, endüstriyel alanlarda, jeneratör, kompresör ve sair sistemlerde kullanılan filtreleri de eklediğimizde, Türkiye’nin yıllık filtre ihtiyacının tahmini olarak yaklaşık 165 milyon adet olduğu öngörülmektedir. İskenderun’da ve bölgemizde faaliyet gösteren fabrikaların normal çalışma şartlarında bu ihtiyacın %65’ini karşılayabilecek kapasiteye sahip oldukları da bilinmektedir.
İskenderun ve bölgemizdeki filtre fabrikaları, kendi bünyelerinde istihdam ettikleri çalışanlarından başka, tedarikçilerinde ve satış organizasyonlarında görev alan çalışanlarla birlikte binlerce insanımıza istihdam imkânı sağlamaktadırlar. Fiili olarak 3.000 kişiye yakın olan istihdamının talep artması halinde vardiya sayısı arttırılmak suretiyle 4.000 ile 4.500 kişiye ulaşılabileceği öngörülmektedir. Filtre fabrikaları iç pazarda ürünlerinin pazarlama, satış ve dağıtımını kendilerine bağlı bayilik kuruluşları ile yapmaktadırlar. Ayrıca tedarikçi statüsünü kazanmış önde gelen kuruluşlar Araç üreticilerine ürünlerini verebilmektedirler. Kamu kurum ve kuruluşlar ile Savunma Sanayi talepleri de ihale şartnamelerine göre yetkin olan filtre fabrikalarınca karşılanabilmektedir. İskenderun ve bölgemizdeki filtre fabrikaları, ürünlerinin önemli bir bölümünü aynı zamanda Dünya’nın birçok ihraç etmektedirler. Amerika, Avrupa, Asya ve Afrika da mevcut birçok müşteri firma ve kuruluş filtre talepleri bakımından ciddi bir potansiyel oluşturmuştur. Bu ülkelerden yıl içerisinde birçok iş insanı ticari görüşmeler yapmak üzere İskenderun’a ve bölgemize gelmekte ve buradaki filtre fabrikaları ile görüşerek önemli bağlantılar yapmaktadırlar. Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı ve Sanayi Sicil Bilgi Sistemi verilerine göre, 2018 yılsonu itibariyle filtre sektöründe 338 milyon TL yurtiçi satışı ve 467 milyon TL yurtdışı satışı olmak üzere toplam 805 milyon TL’lik satış gerçekleştirilmiştir. Buna göre, toplam satışlar içindeki ihracat payı ise %58 olarak gerçekleştirilmiştir.
Yıllara göre ülkemizin motorlu kara taşıt sayıları ve Hatay’ın motorlu kara taşıt sayısı grafiği aşağıdaki tablolarda yer almaktadır.
