Tarih boyunca demir çelik sektöründe meydana gelen ilerlemeler toplumların sosyal, kültürel, siyasal ve ekonomik yapılarında da köklü değişmelerin oluşmasına katkı sağlamıştır. Günümüzde modern dünyanın oluşması ve şekillenmesinde, demir çelik ve buna bağlı endüstrilerde meydana gelen pozitif gelişmelerin etkisi büyüktür. Hem Türkiye hem de dünya için önemli bir sektör olan demir çelik sektörü, küresel ekonomide, ülke ekonomisinde ve sanayileşmede lokomotif sektör olma özelliğine sahiptir. Demir çelik sanayisinde gözlenen gelişmeler ile kalkınma süreci arasındaki ilişki incelendiğinde ekonominin demir çelikle ilgili alt sektörlerinin gelişiminde demir çelik ürünleri önemli bir rol oynadığı gözlenmektedir. Bu sektörün önemi; özellikle tüm endüstriyel dallara girdi sağlamasından kaynaklanmaktadır. Demir çelik sektörü; savunma sanayi, ağır makine, ulaşım, inşaat, beyaz eşya, otomotiv, gemi imalatı gibi ülkelerin gelişmesindeki stratejik öneme sahip sektörlere hammadde sağlamaktadır. Sektör, çelik ürünlerin kullanım alanının yaygınlaşması, her geçen gün tüketiminin artması, imalat sanayine ara mal üretilmesi ve ihracat potansiyeli gibi niteliklerinden dolayı ülke ekonomisi açısından büyük önem taşımaktadır. Demir çelik sektörünün başta inşaat malzemeleri olmak üzere otomotiv, gemi, uçak, demiryolu ve vagon gibi tüm taşıt araçları ve akla gelebilecek tüm makine, cihaz ve eşya üretimine katkısı bulunmaktadır.
1996 yılında Avrupa Birliği ve Türkiye arasında imzalanan Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu anlaşması uyarınca çelik ticaretindeki gümrük vergileri karşılıklı olarak kaldırılmıştır. Anlaşma, demir ve çelik ürünlerimizin AB üyesi ülkelere gümrük vergisi olmadan ticaret yapılmasına olanak sağlamaktadır. Ayrıca, AKÇT anlaşması hükümleri uyarınca devlet, çelik endüstrisine destek verememektedir.
Türkiye’de faaliyet gösteren tüm çelik şirketleri özel sektöre ait olup, ülke sanayisinin küresel pazardaki konumunu uzun vadede pekiştirmek amacıyla teknolojik gelişmeleri sürekli olarak takip etmektedir. Ülkemizin en gelişmiş sektörlerinden biri olan çelik sanayisi, bugün Türkiye ekonomisine katkı sağlayan en büyük beşinci sektör konumundadır.
1980 yılından itibaren yürürlüğe giren ithal ikamesi sistemi sayesinde Türkiye, özellikle İran, Irak ve Kuzey Afrika ülkeleri gibi komşu ülkelere gerçekleştirdiği çelik ihracatını artırmıştır. Sonraki 20 yılda da Türkiye’nin üretim ve ihracatında büyük bir artış yaşanmıştır. Türkiye 2001 yılında dünyanın en büyük 10’uncu çelik üreticisi iken, 2019 yılına gelindiğinde dünyanın 8’inci, Avrupa’nın 2’inci büyük üreticisi olmuştur. Türkiye, 2001 ile 2011 yılları arasında, Çin ve Hindistan’ın ardından dünyanın en hızlı büyüyen üçüncü çelik üreticisi olmuştur. Türkiye’nin çelik üretimi 2001 yılından bu yana kayda değer bir artış göstermiş, 15 milyon ton seviyesinden 2021 yılında 40,4 milyon tona çıkmıştır. 2021 yılında Türkiye, önceki yıl olduğu gibi Almanya'yı geride bırakarak Avrupa'nın en büyük ve dünyanın 7. büyük üreticisi konumunda yer almıştır. Çelik endüstrisindeki büyüme, güçlü yerel tüketim sayesinde gerçekleşmiştir. Türkiye’de çelik tüketimi 2021 yılında %13,2 artarak 33,4 milyon ton seviyesine yükselmiştir ve orta ve uzun vadede bu artışın sürmesi beklenmektedir. Ülkede güçlü talebin ve çelik kullanan sanayilerdeki dinamizmin yanı sıra, Türkiye’nin konumu da ihracatı ve üretimi destekleyen faktörler arasındadır.
Demir Çelik Sektörünün Türkiye’deki Kronolojisi
1930: Demir çelik sanayisinin ülkemizde temeli atıldı. Bu yıllarda modern anlamda üretim ilk olarak Kırıkkale’de askeri fabrikalar müdürlüğüne bağlı olarak başladı. 1937: Türkiye’nin ilk entegre demir çelik tesisi Kardemir kuruldu. 1939: Kardemir 150 bin ton çelik üretim kapasitesi ile üretime başladı. 1955: Kardemir “Türkiye Demir Çelik İşletmeleri” adını aldı. 1960: Özel mülkiyetli ilk ark ocaklı tesis olan METAŞ 20 bin ton kapasite ile üretime başladı. 1965: Erdemir 470 bin ton üretim kapasitesi ile yassı ürün üretimine başladı. 1977: Türkiye’nin ilk entegre tesisi olan İsdemir faaliyete geçti. 1980: Sektörün yıllık ham çelik üretim kapasitesi 4 milyon 200 bin tona ulaştı.
1987: Türkiye, dünyanın 20. büyük çelik üreticisi konumuna geldi.
1993: Türkiye, 11,5 milyon ton ile dünyanın 15. büyük çelik üreticisi konumuna geldi. 1996: Türkiye, Avrupa Kömür Çelik Topluluğu ile çelik ticaretine uygulanan gümrük vergisi kaldırılması amacıyla Serbest Ticaret Anlaşması imzaladı. 2001: Ülkemizin yıllık üretimi 15 milyon tona ulaştı. Dünyanın 10. büyük ihracatçısı konumuna yükseldi. 2002: Türkiye, dünya çelik üretiminde 13’üncü sıraya yükselerek, büyük bir başarı sağladı. 2003: Ham çelik üretimi 18,3 milyon tona ulaştı, ihracatta 3 milyar dolar sınırı zorlandı.
2005: Türkiye’deki demir çelik sektörü 20,9 milyon tonluk ham çelik üretim kapasitesine ulaştı.
2006: Ülkemiz 23,3 ham çelik üretiminde dünya çapında 11. sırada yer aldı.
2010: 2005 yılındaki üretim miktarı %39’luk bir artışla 29 milyon tonu buldu.
2011: Türk demir çelik sektörü 34 milyon ton ham çelik üretimi ve 17 milyon dolarlık ihracat miktarına ulaşarak Avrupa’daki çelik üreticileri arasında Almanya’dan sonra 2. sırada yerini aldı.
2012: Ülkemiz 2012 yılında ham çelik üretiminde, dünyanın en büyük 8. üreticisi konumuna geldi.
2013: Türkiye 2013 yılında 34,7 milyon tonluk çelik üretimiyle dünya çelik üretiminin %2,1'ini gerçekleştirerek, Avrupa'nın en büyük ikinci en büyük çelik üreticisi oldu.
2014: Türkiye’nin 2014 yılı ham çelik üretim kapasitesi 50,2 milyon ton oldu.
2015: Ülkemiz 2015 yılında 14,9 milyon ton çelik ihraç etti.
2016: Ülkemiz 2016 yılında dünya sıralamasındaki en büyük 9. çelik ihracatçısı olurken, en büyük 7. çelik ithalatçısı oldu.
2017: Türkiye ham çelik üretiminde bir önceki yıla göre %13,1’lik artışla 37,5 milyon ton ile tarihinin en yüksek seviyesine ulaştı.
2018: 2018 yılında Türkiye’den 193’ü aşkın ülkeye 21,3 milyon tonluk çelik ihracatı gerçekleştirilmiştir.
2019: 2019 yılının ilk 6 aylık döneminde ülkemizden 11,2 milyon ton çelik ürünleri ihracatı yapılmıştır.
2020: Çelik ihracatı 2020 yılında 12,6 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir.
2021: 2021 yılında demir çelik sektörünün ihracat değeri 24,4 milyar dolara ulaşmıştır.
2022: 2022 yılı itibariyle 35.134.000 ton çelik üretimi gerçekleşmiştir.
2023: Ülkemizin 2023 yılı çelik üretimi 33,7 milyon ton ve çelik ihracatı 15 milyar dolar seviyelerine ulaşmıştır.
2023 yılı itibariyle Türkiye’de 27 elektrik ark ocaklı(EAO), 11 indüksiyon ocaklı ve 3 bazik oksijen fırınlı çelik fabrikası bulunmaktadır.
2023 yılında dünya çapında çelik üretimi, 2022 yılına kıyasla %0,03 gibi hafif bir azalışla 1,8 milyar tona düşmüştür. Türkiye çelik üretimi ise 2023’de %4 oranında azalarak 33,7 milyon ton olarak gerçekleşmiştir.
Türkiye’de faaliyet gösteren tüm çelik şirketleri özel sektöre ait olup, ülke sanayisinin küresel pazardaki konumunu uzun vadede pekiştirmek amacıyla teknolojik gelişmeleri sürekli olarak takip etmektedir. Ülkemizin en gelişmiş sektörlerinden biri olan çelik sanayisi, bugün Türkiye ekonomisine katkı sağlayan en büyük beşinci sektör konumundadır.
İskenderun Körfez Bölgesi’nde çelik üretimi
İskenderun’da; kangal demir, kütük demir, yassı mamul, inşaat demiri, granül, sandviç panel ve profil gibi demir çelik ürünleri üretilmekte ve dünyanın dört bir yanına ihraç edilmektedir. 2022 yılında İskenderun Ticaret ve Sanayi Odası’na tasdik olunarak yapılan demir çelik ihracat tutarı yaklaşık 2 milyar dolar civarında gerçekleşmiştir.
